riskonomi.com

21. Yüzyılda Finansal Risk Yönetimi

KORKULU RÜYA VE ABD: Enflasyon?

Tezer YELKENCİ

Risk Yönetimi ve Sigortacılık Sertifika Programı
İzmir Ekonomi Üniversitesi, Ekonomi Bölümü 

Türkiye’de son 30 yıldır popüler hale gelmekte olan ekonomik terimlerden en bilineni, şüphesiz ki enflasyondur. Peki genel bağlamda nedir bu enflasyon? Bir ekonomideki mal ve hizmetlerin fiyatlarının belirli bir süre içerisinde genel düzeyinin sürekli ve hissedilir artışını gösteren bir durum olup; diğer bir ifade ile, nominal milli gelirin gerçek milli gelire oranla artışa geçip şişmesi anlamına gelmektedir.

 

Enflasyonun popüler hale gelmesindeki en önemli etmen genel fiyat seviyesinin yükselerek birim miktar para ile yapılabilecek harcama miktarını düşürerek harcama gücünü erezyona uğratmasıdır, ki bu durum doğrudan topluma ve cebimize yansır. Özellikle, memur, işçi gibi sabit geliri olanların fakirleşmelerine neden olan enflasyon, çalışmadan para kazanan rantiye kesiminin de milli gelir dağılımında yüksek pay almalarında ve gelir dağılımı adaletsizliğine yol açmada önemli bir rol oynamaktadır. Bu sebepler dolayısı ile enflasyon gerek politikacıların gerekse ekonomiden sorumlu bürokratların üstesinden gelmeleri gereken en büyük sorunların başında gelmiştir. Bunun yanı sıra pozitif yönlerine baktığımız zaman; enflasyonist ortamlarda merkez bankaları nominal faiz oranlarıyla ekonomiyi canlandırmak amacıyla oynayabilirler ve parasal sermaye içermeyen projelere yatırımlara yönelim artar. Enflasyonun belirlenmesinde kullanılan baş aktör ise TÜFE olarak bilinen “Tüketici Fiyat Endeksi”dir. 

air jordan 7

ABD & Enflasyon 

 Amerika ile enflasyon arasındaki ilişki geçmişe baktığımız zaman ülkeyi hep zor durumlarda bırakmış veya zor durumlarda yakalamıştır. Özellikle aralarındaki keyifsiz tarihi ilişki büyük buhran ile başlamıştır ve günümüzde dahil olmak üzere global finansal kriz ile birlikte hala bitmek bilmeyen bir şekilde devam etmektedir. Fakat ABD geçmişten ders alarak yoluna devam etmekte ve enflasyonu çok yakından, dikkatli ve ayrıntılı bir şekilde incelemektedir. 

  Kaynak: World Development Indicators – World Bank

Enflasyonun temeli olan tüketici fiyat endekslerinin hesaplanmasından sorumlu “ABD Çalışman Bakanlığı: Çalışma İstatistik Bürosu (Bureau of Labor Statistics)” yiyecek ve içecek, konut, kıyafet, taşımacılık, tıbbi bakım, rekreasyon, eğitim ve iletişim, diğer mal ve hizmetler, emtia ve hizmet grupları, ve özel endeksler başlıkları altında 379 farklı tüketici fiyat endeksini hesaplamaktadır. Bu hesaplamalarda 23.000 perakende ve hizmet sağlayan işletme kullanılmakta ve bu işletmeler 14.500 örnek ailenin sıklıkla tercih ettiği işletmelere göre seçilmektedir. Ayrıca çalışma istatistik bürosu iki popülasyon grubuna göre tüketici fiyat endeksini hesaplamaktadır. Bunlardan birincisi ücretliler ve büro işçilerinden oluş, ikincisi ise kentsel tüketicilerden oluşmaktadır. Amerika’nın tüketici fiyat endeksi yelpazesini bu denli geniş tutması bu konuda ne kadar hassas davrandığının ve tedirgin olduğunun en önemli göstergelerinden biridir. Tüm ekonomiler için enflasyonun tehdidi olsa da ABD için daha farklı bir yere sahiptir; çünkü en başta kitlesel üretim/kitlesel tüketim paradigmasına dayanan ekonomisi ile tüketicilerin harcama gücü arasında çok büyük bir hassasiyet vardır. Fakat bu kadar geniş tüketici fiyat endeksi yelpazesi içerisinde en önemli olarak görülen, çekirdek tüketici fiyat endeksidir; çünkü, FED tüketici fiyat endeksinden gıda ve enerji fiyatlarını çıkararak elde edilen çekirdek tüketici fiyat endeksine bakarak fonlarının oranını değiştirip değiştirmeme kararı almakta. FED’in çekirdek tüketici fiyat endeksini kullanmasındaki sebep gıda ve enerji, özellikle benzin, fiyatlarının aydan aya çok volatil olması. Diğer yandan, FED’in kullandığı araçlar yavaş hareket etmekte; bir oran değişimi etkisinin ekonomiye dahil olması 6 ila 18 ay kadar süre gerektirebilir. Örneğin, yazın gaz fiyatlarının artan tatil trafiği sebebi ile yükselmesi enflasyona sebep olmakta; fakat, FED her yaz faiz oranlarını arttırmak istememektedir. Bunun yerine, sezonda gerçekleşen bu fiyat artışının diğer mal ve hizmetlerin fiyatlarını arttırıp arttırmadığını bekleyip görmek zorundadır. 

women oakley sunglasses

Enflasyonun Baş Elemanın (TÜFE) Geçmişine Kısa Bir Yolculuk

Tüketici Fiyat Endeksi birinci dünya savaşı sırasında fiyatlardaki hızlı artışın, özellikle gemi yapım merkezlerinde, yaşama maliyetinin maaşlara göre ayarlanması için bir endeks oluşturulmasını zorunlu hale getirmesi sonucu ortaya çıktı. Endeks için uygun ağırlık modellerinin geliştirilmesi amacıyla 1917 ve 1919 yılları arasında 92 sanayi merkezinin alımını gerçekleştirdiği mal ve hizmetler kullanıldı. Periyodik olarak fiyatların toplanmasına başlandı ve 1919 yılında ABD Çalışma Bakanlığı: Çalışma İstatistiği Bürosu 32 şehir için ayrı ayrı endeks yayınlamaya başladı. Ulusal bir endeksin düzenli olarak yayınlanması ABD şehir ortalaması ile 1921 yılında yayınlanmaya başlandı ve 1913’e kadar olan gıda fiyatları kullanıldı. 

ray ban prescription glasses

Güncel ABD Ekonomik Gelişmeleri ve Enflasyon

 ABD’nin enflasyon için yaptığı çalışmalar, enflasyon konusunda ne kadar titiz olduğunu göstersede global finansal kriz nedeniyle gerçekleştirdiği eylemler enflasyon açısından ne kadar doğru adımlar attığı hakkında kafalarda soru işaretleri bırakıyor. ABD krizin etkilerini gidermek amacıyla ilk olarak enflasyonu düşünmeksizin faizleri sert bir şekilde düşürme politikasını denedi fakat istediği verimi alamadı; daha ayrıntılı bir şekilde açıklamak gerekirse faiz oranlarının düşmesi, mevduat hesaplarından elde edilen faiz gelirlerinin düşmesine neden olacağından, kişiler tasarruf yerine harcamanın daha akıllıca olduğunu düşünür ve harcamalarını arttırırlar fakat bu durumun gerçekleşmemesi ABD’yi başka yollar aramaya zorladı. Böylece geleneksel para politikasını etkisiz hale getiren, ekonomiyi canlandırmak için bazı merkez bankaları tarafından kullanılan konvansiyonel olmayan bir para politikası olan parasal gevşemeyi (quantative easing) kullandı.  Diğer bir ifade ile ümitsiz hastaların en alışılmadık ve riskli ilaçları kullanmakta tereddüt etmemeleri gibi, ABD merkez bankası FED alternatif bir ilacı finansal sisteme enjekte etmekte tereddüt etmedi.

Enflasyon tehlikesini öngören bir çok ekonomist ABD’yi bu konuda sorgulasa da cevap parasal gevşemenin en büyük örneklerinden olan 2001 yılı Japon ekonomisinden geldi. Dot-com balonunun 2001 yılında patlamasının ardından, Japonya tarafından kullanılan bu modelin başarısı üzerine şüpheler olsa da, deflasyon ve bankacılık krizinin daha fazla derinleşmesine mani olacağı yönündeki beklentiler de oldukça güçlüdür. Sonrasında enflasyonun ekonomiyi canlandırmak için kullanılabileceğini öne sürdü, nasıl mı? Dolaşımdaki para arttırılarak, paranın değeri düşürülür; yani bir anlamda enflasyon üretilir. Temel düşünce, para arzının arttırılarak harcamanın arttırılacağıdır. Fiyatların gelecekte daha da yükseleceği algılaması yaratılarak, ertelenmiş harcamalar bugüne çekilmeye çalışılır. Fakat ilki 2009 Mart’ında ikincisi 2010 Kasım’ında gerçekleştirilen toplamı trilyon doları aşan parasal gevşemenin enflasyona yansıması istenilen şekilde kontrol edilebilecek miydi? Nitekim ikinci parasal gevşeme bir yana ilkinin gerçekleştirilmesinin ardından haziran ayında ABD’de tüketici enflasyonu beklentilerin çok ötesine geçerek 1.1% artış gösterdi ve Türkiye enflasyonunu solladı; böylece ABD enflasyonu 1982 yılından bu yana en büyük artışını göstermiş oldu.

ray ban new wayfarer

İngiltere’de Enflasyon Korkuttu

İngiltere Nisan’da 2.5 yıl içerisindeki en yüksek enflasyonu yakalayarak, enflasyonun geç paskalya tatili yüzünden oluşan düzensizlikler sebebi oluştuğu düşünülse de İngiltere Merkez Bankası başkanı Mervyn King’i başbakan’a açıklama yapmaya zorladı. Mart’ta 4% olan enflasyon Nisan’da 4,5% olarak yükseldi. Tahminler 4,2% enflasyon beklentisi oluşturuyordu ve bu enflasyon İngiltere Banka’sının 2% enflasyon hedefinin iki katından fazla. Bundan 1 yıl önce İngiltere Banka’sı enflasyonun günümüz tarihinde 1,7% olacağını öngörmüştü. Ekonomi yavaşlamaya ve fiyatlar yükselmeye devam ettiği için yıllık enflasyon oranındaki artış stagflasyon korkularını başlattı. Fakat son aylardaki yükselişin Paskalya tatilinde hava ulaşım fiyatlarındaki artışlar dolayısı ile oluştuğu bunun sonucunda bu enflasyondaki yükselişlerin geçici olacağı düşünülüyor. 

http://www.oakleyeyewear2015.com

Küreselleşme & Enflasyon

Küreselleşen dünyada enflasyon sadece o ülkeyi değil bağlantılı olduğu ülkeleri de etkilemeye başladı. Bunun en güncel örneklerinden biri Çin’deki enflasyonun ABD üzerinde oluşturduğu korkudur. Soros fonunun yöneticisi ve en büyük spekülatörlerden biri olan George Soros’un yorumuna göre Çin’deki maaş-fiyat enflasyonu ABD’deki enflasyonu zorlayacak. Bir çok ekonomist ise Çin’deki enflasyonun FED’in politikalarında temel değişikliklere yol açacağını öngörüyor. Çin’in dünyanın geri kalanına ciddi bir enflasyon ihracatı etkisi yapacağı beklenmekte ve önümüzdeki dönemde Çin’den yapılan ihracatlar biraz pahalanacağı öngörülmekte. Tersi bir durum gerçekleşse bile enflasyonun düşürülmesi için uygulanacak politikalar Çin’in ithalatında bir düşüşe sebep olacak. Bu durumun küresel ekonomi içinde yavaşlama etkisi yaratacağı yönündeki uyarılar ciddiyetini koruyor. Buradan anlıyoruz ki enflasyonun varlığının verdiği zararlar bir yana, giderilmesi için yapılan uğraşlar bile küreselleşme sayesinde birbirine bağımlı gelen ekonomiler nedeniyle beklenmedik tehlikeli durumlar doğurabiliyor. 

air jordan 1

Son Söz

Enflasyon, günümüzde herkes tarafından bilinen bir tehlikedir fakat bu tehlikenin empoze edilmesinin en başında gelen ABD, enflasyonu ne kadar yakından inceleyip takip etse de global finans krizin süresince enflasyona olan dikkatini ve alakasını kaybetmiştir. Bu sebeple ilerleyen zamanlarda ABD ve kriz süresince ABD ekonomi politikalarını örnek alan ülkeler bunun bedelini ağır bir şekilde ödeyeceğe benziyor. Çünkü, enflasyon ipini elinizden kaçırdığınız an, kontrolü kaybettiğiniz andır.

Leave a Response