riskonomi.com

21. Yüzyılda Finansal Risk Yönetimi

Object Kökenli İş Modeli Geliştirme: CORTEXIEN YAKLAŞIM

Doç. Dr. Kutlu MERİH

@FRACTALORG Editörü   @CORTEXIEN

Ekim.2014

 
ray ban aviators


Bu bölümde, İşletme evreninin kapsamlı ve tutarlı modellenebilmesi için BT desteğini olmazsa olmaz gören ve BT ssitemlerinin işletmelerde kullanımını daha etkin hale getiren Object Tabanlı (Object Oriented) Kompleksite (Complexity) CORTEXIEN yaklaşımını açıklamaya çalışacağız. Kompleks bir işletme evreninin doğru algılanması ve doğru yorumlanmasıı başarıyı getiren doğru bir yönetimin de esası olacaktır.

OBJECT TABANLI KOMPLEKS işletme yapılarının modellenmesiiçin gerekli olan OBJECT TABANLI KOMPLEKS MODELLEME teknikleri devreye girmektedir. Günümüzün OBJECT TABANLI YAZILIM teknolojisi bu tür bir modelleme tekniğine olanak sağlamaktadadır. Bu çalışmada bunun nasıl gerçekleştirileceğini inceleyeceğiz

cheap nike air max

ÖNSÖZ

İş modelleme yepyeni bir disiplin değildir ve muhtemelen iş problemleri evrenini ticari bakış açısından az-çok kapsamlı olarak ele alan bir çok model uygulanmaktadır. Ayrıca bu Iş modelleme, bilgi modelleme veya uygulama tasarımı çalışmaları da sorunlu iş ortamlarında uygulama şansı bulmaktadır. Bunlara destek sağlayan başta enformatik olmak üzere çok sayıda yeni teknoloji de sürekli gelişme göstermektedir. O halde işletme yöneticilerini neden “Kompleksite” gibi sorunu daha da sorunlu gibi gösteren yeni bir anlayış ve teknik konusunda uyarma ve ikna etme gereğini duyuyoruz. Bunun nedeni geçmişte işletme sorunlarına çözüm öneren bir çok model dramatik başarısızlıklara  yol açtığı gibi işletme ve yönetim bilimi de bu sorunları henüz gerçek bir bilimsel perdpektife oturtamadı. Başlangıçta büyük iddialarla önerilen ve kesin başarı vadeden yeni tekniklerini beklentileri karşılayamadığı ve karşılayamayacağı da acı tecrübelerle öğrenildi. Bu durumun iş dünyasında modellere ve alternartif yönetim teknikleriner olan güveni bir miktar sarstığını söyleyebiliriz. Gerçekte kompleks ve türbülant işletmecilik ortamlarında kesin başarı hiçbir şekilde mümkün değildir. Gemiyi limana getirebilmek ancak kompleks ortamı doğru anlayıp doğru teknikleri uygulamak ile sağlanacaktır. Burada bunun için gerekli olduğuna inandığımız yeni kavram ve teknikleri açıklmaya çalışacağız.

http://www.ray-baneyewear2015.com

Ne Anlatıyoruz :  Bazı Tanımlar

Bazı sözcükler kullanıldıkları semantik çerçeve değiştiğinde anlamlarını değiştirebilirler. Profesyonel alanlar bazı konvansiyonel sözcükleri kendi amaçları için farklı kullanbilirler. Bu matematikçiler, bilgisayrcılar, hekimler ve bir çok diğer meslek dalında yaygın gözlenen bir durumdur. Günlük hatyatımızda da buna benzer durumlar söz konusudur. Artık iki kişi “cep” ten bahsediyorsa bunun portatif telefonu kastettiği bilinir. Örneğin; cisim, grup, halka sözcükleri matematikçiler için orijinal anlamlarından çok farklı anlamlar içerir.  İşletme yönetimi dünyasında da benzer olgular vardır. “Model”, ”Gelişme”, “Denge”,” Kalite”, “Süreç”, “Müşteri” gibi kavramlar semantik çerçevelerine göre orijinal anlamlarından farklı anlamlar taşıyabilir. Önerdiğimiz yaklaşımın ”Kompleksite” sözcüğü de orijinal anlamı olan “Karmaşıklık” tan farklı bir anlam taşımakta ve içinde veriler, süreçler ve ilişkiler olan dinamik ve organik bir yapıyı yansıtmaktadır. “Kompleksite” yaklaşımında kullandığımız “Object Oriented – Object Kökenli” durumu da yazılımcıların kullandığından farklı bir anlam taşır. Bunun yanında kompleksiteye özgü farklı kavramlar da vardır. Burada bunları açıklayacağız.

İş  Modellerinin Sorunları

Şimdi uygulamadaki iş modelleme tekniklerinin durumunu bize göründüğü şekli ile özetleyelim. Uygulamada gözlenen bütün teknik ve modeller durumun karmaşıklığını basitleştiren bir yaklaşım sergilemedikleri gibi iyi bir model için gerekli olan yapısal ilşikileri doğru yansıtmaktan uzaktırlar. İş dünyasının sorunlarına çözüm diye önerilen modellerin çoğu moda dergilerindeki şık fakat gerçekçi olmayan tasarımları andırmaktadır. Bir çok süreç yönetimi modeli de işletmenin bulunduğu sektöre özel süreçler ve enformasyon alt yapısı arasındaki, ilişkileri gerçekçi yansıtmaktan çok uzaktırlar.

Bu durumda mevcut teknolojiler alternatif ve daha ileri bir modelleme anlayışını nasıl destekler. Bize göre her sorunu çözmek için gerekli ve yeterli teknoloji şu anda mevcuttur. Sorun bu teknolojilerin ortaya çıkmasından önce oluşmuş bir anlayışla kullanılmasından kaynaklanmaktadır. Örneğin örgüt tasarımında alternatif organigramlar oluşturmak ve bunları şık diagramlar hale getirmek, yapıdaki ilişkileri ve sorunları analiz etmenin ve sorunları doğru tanımlamanın önünde gelmektedir. Ayrıca uygun ve yeterli teknikler henüz geliştirilmemeiş olduğundan işletme sorunlarının sorunları doğru kavramak ve doğru özümleri önermek te olanaksız hale gelmektedir. Yaşayan çok boyutlu işletmeleri kağıt üzerindeki iki boyutlu ölü diyagramlara indirgemek faydadan çok zarara yol açmaktadır. Analitik yaklaşım tekniğini özellikleri nedeniyle bu modeller genellikle analistler tarafından algılanamayacak çatışmaları içermektedirler. ABD de Toplam Kalite projelerinin genellikle başarısız olmasının ardında bu neden vardır. İşletme içine dönük TKY teknikleri ABD de sendikaların üretim üzerindeki etkisini gözden kaçırmış ve sonunda Amerikalılar Toplam Kaliteyi;  “Yalçın Amerikan kayalıklarında yaşama şansı olmayan narinbir Japon çiçeği” olarak görmüş ve uygulamaktan vazgeçmişlerdir. Geçmişte bir çok işletmede yapılan çalışmalar ve ulaşılan sonuçlar beklentileri karşılamaktan çok uzak kalmış ve işletmeler çok değerli bir zamanı boşuna harcamışlardır. Bir çok yeniden yapılanma projesi uygulamaya geçirilemeden çöpe gitmiş veya planlanan hedeflerin dışında olarak kısmen uygulanabilmiştir.

air jordan 6

Enformatik Sistemler ve İşletme Yönetimi

Bilgisayar tabanlı enformasyon sistemleri modern ekonomilerin çok önmeli bir faktörü haline geldi. Artık herhangi bir bilgisayar uygulaması kullanmayan herhangi bir iş alanı yok gibi. Buna karşılık bilgisayar tabanlı bilgi işlemin henüz doğru anlaşılmamış genç bir bilim dalı olduğunu söyleyebiliriz. Aslında enformatik teknolojileri, onların geliştirilemesinden önce oluşmuş olna analitik anlayışlar tarafından kullanılmaktadır. Bu durumu küçük veya büyük bütün işletmerlerde gözleyebiliyoruz. Çok az küresel işletme enformatik teknolojisinin destek sağladığı bir gelecek işletmeciliği yapabilmektedir. Enformatik sistemler genellikle işletmeciliğin stratejik katmanlarında değil günlük operasyonel katmanlarında uygulama şansı bulmaktadır. Enformatik sistemleri alternatif bir “Stratejik Zeka” gibi kullanabilen işletmelerin sayısı çok azdır. Bunun nedeni enformatik tabanlı olmanın çok ileri bir işletmecilik düzeyi olduğunun sanılmasıdır ve aslında değildir. Bunun gereği işletme tasarımlarını güncel anlayış ve kavramlarla gerçekleştrmekten geçmektedir.

http://www.airjordansneakerretro.com

Enformatik Gücü Hissetmek

İşletmelerde yaygın olarak kullanılan enformatik uygulamalar geçmişte bilgisayarların nisbeten güçsüz ve yavaş oldukları dönemlerde geliştirilen ve poüler olanlardır. Bilgisayarlar günümüzdeki güç ve hızlarına ulaşınca bunlarla neler yapılabileceği konusunda henüz yeterli çalışma yapılmamaktadır. Günümüz bilgisayarlarının muazzam güç ve kapasitesi fotoşop yapmak, müzik dinlemek ve video izlemek gibi uygulamalar ile bir anlamda israf edilmekrtedir. Bilgisayarda film izletebilen bir gücün işletme zekası olarak kullanıldığında neler yapabileceği henüz bir sırdır.

Günümüzde geliştirilmiş olan paralel işlem teknikleri inanılmaz büyüklükteki veri kütlelelerinin çok kısa sürede yorumlanabilmersine olanak sağlamaktadır. Internet, işletmeciliği bütün küresel platforma yaymış durumdadır. Bunlar ve benzeri bir çok durum nedeniyle artık işlete yönetimini geçen yüzyılın bilgisayarsız dönemlerinde geliştirilen teknikler ile organize edip yönetemeyiz ve bu bloğu aşamayanlar aşabilenlerin karşısında rekabet şanslarını kaybederler. Artık bilgiyi depolama, derleme ve yorumlama bir çok sektör için bir yaşam mücadelesi haline gelmiş durumdadır.

Entegrasyon, stabilite, adaptabilite, agilite, creativite, servisabilite ve maintainabilite=KALİTE

Konvansiyonel teknik ve yöntemler günümüz işletmeleri için hayati olan; entegrasyon, stabilite, adaptabilite, agilite, creativite, servisabilite ve maintainabilite gereklerine cevap vermekten çok uzaktırlar. Bu yöntemler ile harcanan zaman, emek, enerji ve para, karşılığını hiçbir zaman bulamayacaktır.

Buradan işletme örgütlenmesi ve yönetimi için yeni anlayış ve tekniklerin geliştirilmesi gerektiği açıkça görülebiliyor. Bizim bu konudaki önerimiz işletmeleri mekanik ve bürokratik yapılar olarak görmeyen, bunları object kökenli (object oriented) organik ve enformatik omurgalı kompleks yapılar olarak değerlendiren   “ Kompleksite – Complexity) yaklaşımıdır. Bu yaklaşım “Genel Sistem Teorisi”, “Enformatik” ve “Kaos Kuramı” kavram ve tekniklerine dayanır ve burada işletme süreçleri dinamik-sibernetik bir anlayışla yeniden yorumlanır.

Şimdi Kompleksite yaklaşımının temel yapı bileşeni olan “Object Kökenli Sistem” anlayışını ve buna dayanan “Object Kökenli Modelleme” tekniğini daha yakından inceleyebiliriz.

ray ban prescription sunglasses

Problem Alanları ve Modeller

Model deyimi çeşitli çerçevelerde farklı anlamlar taşıyarak kullanılır. İşletme evrenindeki anlamı bir iş biriminin veya sürecinin kavramsal, matematik, grafik veya enformatik araçlarla açıklanmaya çalışılmasıdır. Bu araçlar ile modellenen olgunun davranışı analiz ve tahmin edilmeye çalışılır. İşletme modellerinin yararı gerçek dünyanın problem alanlarının daha kontrol edilebilir hale getirilebilmesidir. Bir “problem alanı” bir işletmenin kontrol altında tutulması gereken süreçleridir. Aslında işletmelerin bütün fonksiyonel alanları birer problem alanıdır. Bunların da kendi alt problem alanları söz konusu olacaktır.

İşletmelerin en genel modelinde dört temel problem alanı bulunur.

  1. Yönetim- administration
  2. Lojistik – Procurement
  3. Üretim – production
  4. Pazarlama – Marketing

 

Yani her işletme dört temel MAKRO OBJECT organizasyonundan oluşan bir KOMPLEKS tir.

Ayrıca işletmenin de kendisi bir MAKRO OBJECT olarak bir MEGA OB JECT olan SEKTOR, ULUSAL EKONOMİ ve KÜRESEL EKONOMİ ile organize olmuş ALT OBJECT lerdir.

İşletmelerin problem alanlarının sınırları oldukça bulanık olup genelde bu problem alanları iç içe geçmiş durumdadır. Bu da bunların modellenmesini ve analizini güçleştiren KOMPLEKS-DİNAMİK-ORGANİK  yapıların oluşmasına yol açar.

 

İş Modellerinin Amacı

Modeller gerçek bir olgunun kavramsal resimleridir. Bizim ilgi alanımızda gerçek olgular işletme problem alanları olacaktır. Modellemenin temel amacı bir problem alanını kavranabilir ve kontrol edilebilir hale getirmek ve etkin bir şekilde dokümente etmektir. Böyle bir model sonra problem alanını yeniden tasarımlamak ve iş süreçlerinin etkinliğini arttırmak için kullanılabilir. İyi bir modellemenin iş yönetiminin etkinliğini ve verimliliğini (kalitesini) geliştireceği açıktır.

Daha somut ifade ile söylersek bir “işletme problem alanı” modeli bir kere oluşturulduğunda bir yönetim aracı olarak kullanılabilir ve işletme PERFORMANSI nın sürekli olarak geliştirilmesi veya işletmeclik ortamındaki değişimlere karşı uygun reaksiyonlar verilebilmesine yardımcı olur. Diğer bir deyişle işletme modelleri işletmelerin “olduğu halden” “olması gereken hale” dönüştürülmesinde temel entelektüel araçlardır. Modellerin avantajı çeşitli alternatif politikaların maliyetsiz ve işletmenin aktif süreçlerini zorlamadan test edilebilmesine olanak sağlamasıdır. Pahalı gerçek hayat deneyler önemli ölçüde azaltılabilir.

 

Aşağıdaki liste, işletmelerin bir model kullanarak neleri sağlayabileceğini gösterir:

  • Bir iş problem alanının sınırlarını tanımlar.
  • komşu sorun  alanları arasında arayüzleri tanımlar.
  • bir işletmenin organizasyon yapısını optimize eder
  • belirli bir iş sürecinin nasıl yürütüldüğü konusunda genel bir anlayış oluşturur
  • İş süreçlerinde hangi prosedürlerin uygulandığı ve oluşan hangi bilgilerin muhafaza edileceği konusunda bilgi sağlar.
  • Yeni katılanlara işin nasıl yürütüldüğü konusunda bilgi sağlar
  • gerçekleştirilmesi öngörülen değişikliklerin etkisinin test edilebileceği simülasyon ortamı yaratır
  • iş profesyonelleri ve uygulama tasarımcıları arasında tartışma ve haberleşme ortamı olarak işlev görür.
  • Bilgi teknolojileri ile desteklenmesi gereken alanları gösterir.
  • iş alanı için sunulan standart uygulama paketlerinin kapsam ve yetenekleri  değerlendirilebilir.

Özet olarak bir İşletme Modeli bir yönetsel ve eğitsel araçtır. Bununla;

  • İşletme elemanları işlerin nasıl yürüdüğü konusunda fikir sahibi olur
  • İşletme elemanları ile işletmeyi olması gereken konuma getirecek strateji ve politikaların haberleşilmesine olanak sağlar

 

Önemli Model İçeriği

Bir busines modeli iş uygulama geliştirme aracı olarak çalışması için neler içermelidir. İlke olarak bu model ilgili tarafları belirlemeleri ve bunların  oynadıkları rolleri ve sahip olmaları gereken  becerilerin yeterlilik düzeylerini tarif etmelidir.

Bu iş alanı ile ilgili tarafların her türlü listesi olabilir ama en azından bu alanı etkin çalıştırmak için gerekli beceri, eğitim ve deneyim dahil olmak üzere her tür özellik bu alandaki aktörlerden (kişi veya makine) bağımsız olarak belirlenmelidir.

Bu model tekst dökümanlar veya diagramlar içerebilir. Burada temel iş görevleri, bu görevlerin hiyerarşisini açıklayan metin belgeleri ve diyagramların bir kombinasyonu söz konusu olacaktır.

Bu model ilgili problem alanı gerekli olan bütün enformasyonu içermelidir. Bu da yine iç yapısı ile tüm iş nesnelerini gösteren ve ilgili verileri içeren diyagramlar ve tekst dökümanlarının bir kombinasyonu olacaktır.

Modeller aşağıdaki elemanları  içermelidir.

  • Problem alanında aktif olan taraflar
  • Problem alanının dışında aktif olan fakat problerm alanı içindeki aktörler ile etkileşen taraflar.
  • Problem alanı ile ilgili veriler ve bu verilerin yapısı
  • Problem alanı için tanımlanmış prosedürler ve iş akış şemaları
  • İzlenen işletmecilik ilkeleri ve politikaları
  • Problem alanını etkileyen dış olaylar
  • Dış partilerle haberleşme ve etkileşmenin sonuçları
  • Problem alanında kullanılan entelektüel ve teknik araçlar (Yönetmelik, teknik resim, manuel v.s.)

İçerik elemanlarının tam bir seti (model karakteristikleri) iş problem alanı modelinin değeri bakımından çok önemlidir. Yine önemli olan bir husus bu karakteristiklerin nasıl kaydedildikleri ve yapılandırıldıklarıdır. İşte burada OBJECT TABANLI işletme yapılarının modellenmesiiçin gerekli olan OBJECT TABANLI MODELLEME teknikleri devreye girmektedir. Günümüzün OBJECT TABANLI YAZILIM teknolojisi bu tür bir modelleme tekniğine olanak sağlamaktadır. Gelecek çalışmada bunun nasıl gerçekleştirileceğini inceleyeceğiz.

 

Comments are closed.